Het Gekwetste Gewest

STUKKEN
ACTOREN
WETGEVING
ARCHIEFSCHEMA

situering
partners
ruimerproject
methodologie
bibliografie
contact
RUIMER PROJECT

De finale doelstelling van het ruimere project over de hedendaagse omgang met de wederopbouwarchitectuur en -stedenbouw, is om het wederopbouwpatrimonium op een verantwoorde manier leefbaar te maken volgens hedendaagse normen rond wonen en werken.
Daartoe werd, in samenwerking met verschillende partners, een brede waaier aan deelprojecten ontwikkeld: ontwerpmatig architecturaal onderzoek, onderzoek naar de archieven die de wederopbouw documenteren, architectuurhistorisch onderzoek naar de gebouwde omgeving, sensibiliseringsacties die het brede publiek bewustmaken van de unieke en beeldbepalende waarde van de wederopbouwarchitectuur, projecten rond leefbaarheid, ruimtelijke kwaliteit en woonbeleid,... Al deze projecten vullen elkaar aan en versterken elkaar.

Omgaan met Wederopbouwarchitectuur in de Frontstreek ’14-‘18
Deze studie vertrekt vanuit de vaststelling dat wederopbouwarchitectuur kenmerkend is voor de frontstreek en een belangrijke erfgoedwaarde heeft, maar dikwijls niet aangepast blijkt te zijn aan een geëvolueerde gebruikscontext. Het wederopbouwpatrimonium wordt in deze studie niet benaderd als een verzameling individuele stijlobjecten, maar als een gestructureerd (stads)landschap dat zich kan vernieuwen. Om discussies over de spanning tussen hedendaags gebruikscomfort en de erfgoedwaarde van het patrimonium in deze context beter te kunnen benaderen, ontwikkelde de studie een waarde-afwegingskader. Het onderzoek is opgevat vanuit casestudies in de gemeenten Ieper en Heuvelland. Labo S (de onderzoekscel stadsontwerp/stedenbouw van de Vakgroep Architectuur en Stedenbouw, UGent) tekende voor de uitvoering van deze studie, waarvan de resultaten zijn na te lezen op architectuur.ugent.be/wederopbouwarchitectuur.
Als uitbreiding op deze studie is door Labo S ook een Atlas van de Dorpen van Heuvelland gemaakt. De atlas vertrekt vanuit een ruimtelijke analyse van de acht dorpskernen van Heuvelland. Hij biedt inzicht in de stedenbouwkundige structuren van de wederopbouw in deze gemeente. Voor het actuele ruimtelijke beleid en erfgoedbeleid van Heuvelland betekent de atlas dus een schat aan relevante informatie. Het samengestelde waarde-afwegingskader en de atlas vinden momenteel al een concrete toepassing bij de opmaak van een ruimtelijk uitvoeringsplan voor het dorp Westouter in dezelfde pilootgemeente Heuvelland. Die visietekst kan u eveneens nalezen op de website van Labo S.

Inventariseren van bouwkundig erfgoed Heuvelland
In het kader van de ontwikkeling van een gemeentelijk erfgoedbeleid in Heuvelland onderzocht Architecture Archive - Sint-Lukasarchief vzw het bouwkundig patrimonium van deze wederopbouwgemeente. Een inventaris brengt het aanwezige erfgoed niet alleen in kaart, maar kent aan de geselecteerde gebouwen ook een waardecijfer toe. Hoewel dit onderzoek de erfgoedkwestie verbreedt en ook betrekking heeft op moderne en hedendaagse architectuur, levert het een aanzienlijke hoeveelheid informatie op die kan worden gebruikt binnen een afwegingskader voor de omgang met wederopbouwpatrimonium. In samenwerking met het Vlaams Instituut voor Onroerend Erfgoed (VIOE) en Architecture Archive - Sint-Lukasarchief vzw zal verder worden onderzocht op welke manieren de inventarisatie kan bijdragen aan de ontwikkeling van een gemeentelijk erfgoedbeleid en sensibilisering van diverse doelgroepen rond dit wederopbouwverleden.

 

ARCHIEVENGIDS
De tweede fase van het project Het Gekwetste Gewest betreft de publicatie van een thematische archievengids. De archievengids Het Gekwetste Gewest. Archievengids van de wederopbouwarchitectuur in de Westhoek brengt voor het eerst de referenties naar de archieven over de wederopbouw samen, geïllustreerd met uniek historisch beeldmateriaal. Het boek vertelt het verhaal van de wederopbouw vanuit de inbreng van architecten, aannemers en bouwheren tot de lokale, provinciale en nationale overheid. Het boek is een onmisbaar instrument voor al wie geïnteresseerd is in de wederopbouw(architectuur), binnen of buiten de Westhoek. [ISBN 9789080778702, te bestellen via www.vai.be].

Het boek Bouwen aan wederopbouw 1914/2050. Architectuur in de Westhoek
De Erfgoedcel CO7, de Provincie West-Vlaanderen, het VAi en het CVAa werkten samen aan een boek over wederopbouwarchitectuur in de Westhoek. Bouwen aan wederopbouw telt zes hoofdstukken die telkens focussen op verschillende betrokken actoren uit de wederopbouw, zowel uit het verleden als uit het heden: de bewoners, de lokale overheden, de plannenmakers, de architecten, het middenveld en de bouwwerf zelf. Het hedendaagse wonen en verbouwen van het wederopbouwpatrimonium komt aan bod in zes verhalen van huidige bewoners en personen. Architecten, stedenbouwkundigen, bewoners, een politicus en een directeur van een zorginstelling verduidelijken aan de hand van hun ervaring deze problematiek. Een dergelijke verhalende aanpak vanuit meerdere perspectieven verschilt van de standaard objectiefwetenschappelijke geschiedschrijving, precies omdat het de bedoeling is om een zo breed mogelijk publiek aan te spreken.
[ISBN 9789077025048, te bestellen via www.erfgoedcelieper.be]
 

WOrkshop gidsen/animatoren: 'ambassadeurs' voor de aandacht voor wederopbouwarchitectuur
Vanuit een kern van geïnteresseerde en bekwame gidsen werden een 15-tal personen gerekruteerd, die zullen optreden als ‘ambassadeurs’ voor een betere kennis van de betekenis van de wederopbouwarchitectuur en stedenbouw. Op termijn moeten zij een meer bewuste en voorbeeldige omgang met wederopbouwarchitectuur bewerkstelligen. De opleiding van de groep ambassadeurs werd georganiseerd door het Vlaams Architectuurinstituut. Het gaat daarbij minder om een klassieke gidsenopleiding, dan wel om een stimulerende interactie van inzichten en ervaringen. De opleiding van de ambassadeurs vestigde niet alleen de aandacht op de actuele omgang met de wederopbouwarchitectuur , maar legde evenzeer het verband met de recente bouwgeschiedenis, en de archieven die de wederopbouw documenteren.
Deze ambassadeurs waren voor het eerst actief tijdens de vierde editie van de Dag van de architectuur op zondag 11 oktober 2009. Op langere termijn worden ze ingeschakeld voor het uitwerken van een programma voor verenigingen.


deelname aan de dag van de architectuur
Met de organisatie van de tweejaarlijkse Dag van de architectuur wil het Vlaams Architectuurinstituut aan een breed publiek een overzicht geven van recent gebouwde en/of gerenoveerde gebouwen en openbare ruimtes in Vlaanderen. Telkens staat er een thema centraal - in 2009 was de slogan ‘van uitzicht tot inzicht’ en stond de vraag naar de meerwaarde van architectuur centraal. Onder coördinatie van het VAi werd een aantal lokale activiteiten mee georganiseerd door de Provincie West-Vlaanderen. Die dag stonden hedendaagse verbouwingen van wederopbouwarchitectuur centraal.
www.dagvandearchitectuur.be
 

naaR EEN dynamiek bij architecten
Architecten vormen eveneens een belangrijke doelgroep van de wederopbouw-sensibiliseringscampagne. Als ontwerper, verantwoordelijke voor het bouwproces en schakel tussen de opdrachtgever en de overheid die vergunningen verleent, zijn zij de cruciale personen. Zij zijn mee verantwoordelijk voor de kwalitatieve omgang met wederopbouwarchitectuur. Om bij architecten het draagvlak voor zorgvuldige omgang met wederopbouwarchitectuur te stimuleren, maar evenzeer voor de verdere gemeentelijke beleidsontwikkeling op dit gebied, moeten de architecten gehoord en/of ondersteund worden. Een belangrijk element in de communicatie is alvast dat het niet de bedoeling kan zijn om hen eenzijdig beperkingen op te leggen. In plaats daarvan worden architecten uitgenodigd om gebruik te maken van de kansen tot kwalitatieve ontwikkeling die in de wederopbouwarchitectuur vervat liggen.
Het Vlaams Architectuurinstituut onderzoekt op welke manier de dialoog met de architecten gevoerd kan worden; voorbij het aanbieden van informatie over inhoud en ratio van de ontwikkelde evaluatiemethodiek, biedt het model van kleinschalige workshops/ateliers hiervoor een aantal mogelijkheden. Dit parcours wordt op voorhand met een kleine groep geïnteresseerde architecten verkend.
 

Meer informatie over de Westhoek en de erfenis van de Eerste Wereldoorlog vindt u op deze gerelateerde websites.